بسمه تعالی

جنبش نرم افزاری و تولید فکر که ثمره هدایت گری های مقام معظم رهبری(مد ظله العالی) است ، نیازی است که در همه ی زمینه های حیات اجتماعی وجود دارد و  باید در تحقق آن تلاش کرد. مقاله زیر که در راستای عمل به فرمایشات معظم له در خصوص تولید فکر نگارش یافته است به دنبال ارائه ی طرحی جدید و نو  برای حیات زبانی جامعه ایران میباشد.

 

 

 

 

به نام خدا

 

 

 

زبان مشترک

 

«راهکاری دموکراتیک برای تامین حقوق زبانی در ایران»

سجاد صفری تبریزی

 

 

 

 

چکیده :«حق بر مشارکت در حیات فرهنگی و به تبع آن در حیات زبانی جامعه حقی است که در جهان بعد از جنگ جهانی دوم مورد توجه قرار گرفت اما به دلایلی از جمله حاکمیت کشور ها و امنیت ملی بزودی از سوی دولت ها مورد بی مهری قرار گرفت. کشور ایران نیز به دلیل داشتن انواع گروه های اقلیت زبانی فارغ از این موضوع نیست. برای حل این مشکل استفاده از راهکار دموکراسی در حیطه ی زبان برای ایجاد زبان مشترک بین اقلیت های زبانی مختلف می تواند بسیاری از مشکلات را حل کند. در این راهکار با استفاده از نفوذ و حضور مولفه های زبانی گروه های گوناگون زبانی در زبان رسمی به دنبال زبانی مشترک هستیم که محل ظهور اراده و هویت همه ی گروه های زبانی ساکن در ایران است».

 

کلمات کلیدی:زبان مشترک ،دموکراسی ،گروه های زبانی

 

 

مقدمه:

در جهان فعلی در بسیاری از کشور ها شاهد حضور اقلیت های زبانی هستیم. این اقلیت ها یا به اصطلاح گروه های زبانی،اصالتاً زبانی غیر از زبان ملی و رسمی را مورد استفاده قرار می دهند.نحوه ی برخورد دولت های حاکم در این کشور ها با پدیده ی گروه های زبانی مختلف و از سیاست پذیرش تاانکار و حذف متغیر است حساسیت دولت ها به این موضوع باعث شده است ک بحث زبان  بخشعظیمی از مباحث مربوط به اقلیت ها را در بر گیرد..(Dunbar,2001,p.93)

کشور ایران نیز یکی از بسیار کشور هایی است که دارای اقلیت های زبانی متنوعی است دلیل این امر هرچه باشد-مهاجرت ، جنگ،لشکرکشی و ...-وضعیت فعلی ایران یک وضعیت چند زبانی است که نمیتوان با انکار و حذف موضوع را به حاشیه  کشاند. مقاله ی حاضر به دنبال راهکاری جدید است تا به طوری صحیح موضوع گروه های زبانی در جامعه ی چند زبانی ایران مورد بررسی و توجه قرار گیرد.

حقوق بشر و مشارکت در حیات فرهنگی:

حقوق بشر ، حقوقی  است  که  انسان را  با تمام  تنوع هایش مورد  توجه  قرار داده  است.(Verannes.op.Cit,p.308) یکی از این تنوع ها موضوع زبان است که همسطح با مذهب نژاد ،جنسیت وملیت مورد حکم عدم تبعیض قرا گرفته است ,اما علاوه بر عدم تبعیض و ممنوعیت آن که صرفا برابری بر اساس زبان را تضمین می کند, حقوق بشر راه کار دیگری نیز بدین منظورفراهم کرده است ؛حق مشارکت در حیات فرهنگی جامعه راهکاری است که حضور و تاثیر گروه های زبانی در جامعه را تضمین می کند،چرا که زبان بازتاب و عنصر اصلی فرهنگ است.(Zoglin,1989,p35)

از منظر حقوق بشر حق بر مشارکت در حیات فرهنگی وبه تبع آن در حیات زبانی جامعه دارای دو و جهه ی اساسی است ؛ گروهها ی زبانی هم از جهت درون گروهی حق بهره مندی از زبان خویش را دارند و هم از جهت برون گروهی این حق را دارند که به طور برابر همدیگر را بشناسند ودر مقام گفتگو ونقد  وارزیابی و استغنای متقابل و آشتی جویانه ی یکدیگر گام بردارند.(هاشمی،1384،ص.516-517) در تئوری زبان مشترک آنچه بیشتر مورد توجه قرار می گیرد وجهه ی برون گروهی این حق است.

از سوی دیگر بهره مندی از حق مشارکت واستیفای آن، هم به صورت فردی وهم به صورت جمعی امکان پذیر است .مخصوصا در حالت جمعی این مشارکت شامل حیات زبانی د رموقعیت فعلی و نیز سرنوشت زبانی و فرهنگی است.(پیشین،ص.510-511)

همچنین اسناد بین المللی متعددی موید و مبین حق مشارکت گروههای اقلیت در حیات فرهنگی جامعه است ؛مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر،اعلامیه حقوق مربوط به افراد متعلق به اقلیت ها و... .(Thornbery,2002,p.515)

اما مسئله ی  مهم این است  که چگونه  راهکاری مطرح  شود تا هم گروههای زبانی از حقوق خود   بهره مند  شوند و هم امنیت و وحدت کشورحفظ شود ایجاد تعادل میان این دو موضوع بسیار  سخت است.

برای ارائه راهکاری در این زمینه ما از الگوی دموکراسی سیاسی استفده میکنیم چرا که به نظر ما تنها در یک شرایط دموکراسی است که تمام افراد و گروهها می توانندبه نحو شایسته از حقوق زبانی خود بهره مند شوند. یعنی متوسل به دموکراسی می شویم چرا که دموکراسی را در ابتدائی ترین هدف خود راه حل منازعات و مشکلات می دانیم(Shapiro & Hacker-Cardeon,1999,p.30).هر چند به این موضوع نیز خواهیم پرداخت که به علت عدم وجود پیوند لازم برای دموکراسی،بین دولت و جامعه،تحقق آن با مشکلاتی مواجه است.(رشیدی ،1386، ص.113)

دموکراسی در تئوری زبان مشترک:

برای این که بتوانیم الگوی دموکراسی را در مشارکت زبانی جامعه اجرا کنیم باید مفهومی از دموکراسی را که متناسب است مشخص کنیم.

دموکراسی در مفهوم رایج بیشتر در زمینه ی علوم سیاسی به کار میرود اما دموکراسی صرفا یک طریق حاکمیتی نیست(گنو،1380،ص.دوازده) بلکه راهکاری برای کامیابی اجتماعی است(گی،1376،ص.22) که برای جلوگیری از سلطه ی هر گروه اجتماعی بر سایر گروهها به کار می رود.(وینسنت،1376،ص.172-173) در حال حاضر نیز حکومتی را دموکراتیک می نامند که مردم در اداره ی آن سهیم باشند حتی بسیاری از متفکران آن را معیار مشروعیت می دانند(Abdel-Nour,2004,p.80) همانگونه که در تئوری زبان مشترک،معیار مشروعیت زبان ملی،مشارکت وسهیم بودن تمام گروههای زبانی در شکل گیری آن است. بنابراین دموکراسی بیانگر مشارکت همه ی مردم درامور حکومت مردم بر مردم است.

مشارکت:

در فرایند دموکراسی ،نخستین گام تحلیل هرچه دقیق تر از مشارکت است .(کوهن،1373،ص27) آزادی مشارکت یکی از پایه های اصلی دموکراسی است و تحقق آن زمانی است که افراد مردم به طور کمی و کیفی حق مشارکت در اداره ی عمومی داشته باشد.در واقع الگوی مشارکت متضمن دخالت همه جانبه ی مردم در روند تصمیم گیری است.(وینسنت،پیشین،ص171-172).مشارکت همانگونه که روسو و جان استوارت میل معتقد بودند شهروندانی آگاه و فعال پدید می آورد و باعث بالندگی جامعه میشود (هلد،1369،ص424)..

این مشارکت است که آرمان شهروند فعال را حفظ می کند و باعث می شود که حق و فرصت مردم برای عمل کردن در زندگی عمومی به رسمیت شناخته شود پس مشارکت امری ارزشمند است(Gerenscer,2005,p.626) که  باید از آن  در سایر زمینه های اجتماعی استفاده کرد. حیات زبانی یکی از مهمترین زمینه های فرهنگی و اجتماعی است که باید مشارکت مردم را خواستا ر شد زیرا مشارکت مفهوم فعال بودن در حیا ت فرهنگی جامعه را حفظ می کند  و موجب غنای فرهنگی جامعه می شود.مهمترین مبنای تئوریک زبان مسشترک نیز مفهوم مشارکت و استفاده ی از آ ن به عنوان زیر بنای تشکیل زبان مشترک است.

از لحاظ حقوق بشری نیز مشارکت بهترین چارچوب اجرایی آن و تحقق هماهنگ آرزوی جمعی و فردی است به بیان دیگر مشارکت بهترین وسیله برای نیل به اهداف فردی و جمعی است.

مشارکت مستقیم وغیر مستقیم:

مشارکت که عنصر اساسی دموکراسی است به دو صورت مستقیم وغیر مستقیم محقق است(Britanica,1994).در وضعیت فعلی اکثر دموکراسی ها به صورت غیر مستقیم و از طریق نمایندگی صورت می گیرد و طریقه ی دموکراسی مستقیم امری نادر است. برای آن که رژیمی خصلت دموکراتیک داشته باشد نخستین شرط این است که بزرگتری شمار مردم در امور عمومی یا صورتبندی قدرت مشارکت داشته باشند(قاضی شریعت پناهی،1371،ص759) به بیان بهتر باید هر فردی که از تصمیمی متاثر است،بتواند در شکل گیری آن مشارکت داشته باشد در هر دموکراسی کامل همه ی کسانی که بدین نحو تحت تاثیر قرار می گیرند توان مشارکت دارند (کوهن،پیشین،ص29) و هر گونه محدود کردن دموکراسی از هر طریقی –پارلمان اکثریت، نمایندگی و...-در سطحی پایین تر از دموکراسی قرار دارد .(Gupta,2006,p.20)

در شرایط فعلی وسعت جمعیت مانع از آن است که بتوانیم دموکراسی مستقیم را- که در آن همه ی شهروندان مشارکت  دارند-عملی سازیم، اما در هر حال نباید فراموش کنیم که اصل ،دموکراسی مستقیم است و در صورت امکان باید آن را اعمال کنیم حتی بسیاری امیدوارند که پیشرفت تکنولوژی به ما اجازه خواهد داد  که بار دیگر  دموکراسی مستقیم را اعملال کنیم (گنو،پیشین،ص36)و در واقع تکنولوژی راقدرتی برای دموکراسی می دانند .(Brophy & Halpin,1999,p.353)

درتئوری زبان مشترک نیز مشارکت کاملا به صورت مستقیم است و همه ی کسانی که با مقوله فرهنگ وزبان درگیر هستند – که به نظر ما کسی را نمی توان یافت که از این موضوع متاثر نباشد- می توانند به طور مستقیم و بی هیچ واسطه ای در  شکل گیری زبان مشترک دخالت داشته باشند.

مشارکت اکثریتی یا تناسبی :

مشارکت در فرایند تصمیم سازی گاه از طریق اکثریت مطلق آرا صورت می گیرد که در این حال اقلیت ملزم به تبعیت از نظر اکثریت هستند  و نظر اقلیت بالکل نادیده گرفته میشود مانند آنچه در وضعیت فعلی زبان در ایران وجود دارد  یعنی زبان اکثریت به عنوان زبان مشترک در قانون اساسی پذیرفته شده است بدون اینکه زبان اقلیت در شکل گیری زبان مشترک مورد توجه قرار گیرد

اما گاهی برای اینکه نظر اقلیت در تصمیم گیری ها دخیل باشد ساز و کار هایی اندیشیده میشود برای بهره مندی از الگوی دموکراسی در فرایند تشکیل زبان مشترک باید پذیرفت که قاعده ی اکثریت جوهره ی دموکراسی نیست بلکه صرفا ابزاری برای دموکراسی ااست (کوهن،پیشین،ص119). ایراد نظام اکثریت این است که همه ی شهروندان به تناسب قدرتشان توان تاثیر و شرکت در تصمیم سازی را نخواهند داشت.

در این حال در یک نظام اکثریتی گروههای اکثریت موقعیت را فرصت مناسبی خواهند یافت تا به نام اصل انتخاباتی دموکراسی  وبا استناد به مقوله ی اخلاقی برائت از اشتباه- که مبتنی بر این پیش فرض است که خواست اکثریت خواستی است  بر حق ودر آن اشتباه راه ندارد –حاکمیت عددی خود را مورد سوء استفاده قرار دهند .(قراگوزلو،1387،ص283)

اما دموکراسی در معنای اصیل خویش بدین معناست که صرف اراده ی اکثریت نمی تواند دموکراسی را تشکیل دهد و جامعه باید از ستمگری احساسات و عواطف اکثریت در امان باشد  و همانطور که جا ن استوارت میل معتقد است هیچ عقیده ای را به استناد این که عقیده ی اکثریت است نمی توان درست دانست وزور و فشار بر آزادی افراد وقتی بنا بر عقیده ی عموم باشد به مراتب زیانبا ر تر از زمانی است که بر خلاف عقیده ی عموم باشد .(استوارت میل،1345،ص41)

بر خلاف نظام اکثریتی انگیزه ی اصلی نظام تناسبی این است که کلیه گروه ها نسبت به نیروی خود  توان ابراز نظرات خود را داشته باشند  یعنی بر خلاف نظام اکثریتی گروه های کوچک و در اقلیت پایمال نمی شوند و به تناسب قدرت خود سخن خواهند گفت(قاضی شریعت پناهی،پیشین،ص743)

در تئوری زبان مشترک گروه های کوچک وبزرگ توانایی شرکت در فرایند شکل دهی زبان مشترک را صرف نظر از این که در اقلیت یا اکثریت با شند ،خواهند داشت  و این خود لازمه ی دموکراسی مستقیم است. مطابق این تئوری و بر اساس ساز و کار هایی که بیان خواهد شد  حتی اگر یک نفر متعلق به گروه زبانی غیر زبان رسمی فعلی در جامعه ی ایران حضور داشته باشد توان تاثیر در زبان مشترک- به قدر توان خود – را خواهد داشت  و قلّت تعداد مانع از مشارکت در حیات زبانی جامعه نخواهد بود.

مشارکت کیفی :

این شرط مبتنی بر این اصل است که هر کس که از تصمیمی متاثر می شود  باید در شکل گیری آن مشارکت کند  در دموکراسی های فعلی به دلیل ترس از نقض اصل برابری افراد میزان تاثیر شهروندان در فرایند تصمیم سازی به طور کلی برابر است  یعنی هر فرد یک رای . اما در گذشته برای جبران این نقیصه راه کار هایی اندیشیده شده بود . به عنوان مثال به آرا ی خانوادگی می توان اشاره کرد که رییس خانواده به تعداد کودکان صغیر نیز می توانست رای دهد (قاضی شریعت پناهی،1381،ص312)و این به دلیل تاثیر بیشتری بود که نتیجه ی رای گیری در وی داشت ولی این طریقه به خاطر رعایت برابر ی شکلی از بین رفته و منسوخ شده است.

در تئوری زبان مشترک با استناد به این اصل  یعنی مشارکت کیفی افرادی که از فعالیت فرهنگی وزبانی تاثیر بیشتری می پذیرند با توجه به درگیر بودن در حیطه ی مسائل فرهنگی و موضوعات زبانی و تولید محصولات فرهنگی و

/ 1 نظر / 31 بازدید
سعید رضایی

سلام بر برادر عزیز و بزرگوارم خسته نباشید وب سایت بسیار مفید و پر محتوایی دارید اجرکم عندالله امیدوارم در سایه انوار الهی موفق و موید و سربلند تر باشید اگر با لینک موافق باشید خوشحال میشوم به ما هم سر بزنید و سرافرازمان فرمایید در پناه حضرت حق مستدام باشید